Goed voedsel begint bij de bodem
Dat lokaal voedsel en succes samengaan, bewijst restaurant De Librije in Zwolle al sinds de oprichting: het werkt nauw samen met lokale voedselproducenten en behield afgelopen maandag opnieuw zijn drie Michelinsterren. Die avond vertoonde Filmhuis Bussum, samen met onze beweging en de gemeente, de documentaire Eat More Trees. Hierin worden pioniers gevolgd die onder andere met agroforestry, de bodem herstellen. Na afloop van deze hoopvolle documentaire ging een panel van lokale boeren, beleidsmakers en gezondheidsexperts in gesprek over voedsel, bodem en gezondheid, als onderdeel van de Week van Ons Eten in Gooise Meren. Janine Beulink, directeur van Filmhuis Bussum, leidde het gesprek.
Bodemherstel boven productie
Niels Back, programmamanager bij Stichting Gerben Struik, omschrijft regeneratieve landbouw als een systeem waarin primair wordt geïnvesteerd in herstel van de bodem, in plaats van enkel in productie en financieel gewin. In de gangbare landbouw worden enorm veel voedingsstoffen en vruchtbaarheid onttrokken, en het duurt lang om die terug te brengen. "Dan holt het alleen maar uit", zei Back, met risico's voor onze gezondheid en voedselzekerheid.
Anouk Stam, beleidsadviseur Voedsel bij de gemeente Gooise Meren, noemde erosie, verlies van biodiversiteit en een kwetsbaar voedselsysteem als grote opgaven. Of regeneratieve landbouw de wereld kan voeden? De opbrengst per hectare is niet altijd maximaal, erkende ze. Maar voedselzekerheid gaat ook over de vraag of we over vijftig jaar nog kunnen produceren, en "steeds meer studies laten zien dat dit wel de manier is".
De boeren aan het woord
Waarom stappen boeren niet over? Kees Hogenbirk, kwartiermaker bij dezelfde stichting, wees op de praktijk. Wie net heeft geïnvesteerd in een groot systeem of machinerie, heeft tien jaar nodig om dat terug te verdienen. "Je kunt niet zomaar overstag".
Frans-Jan Ter Beek houdt met zijn jongste zoon tachtig koeien op veertig hectare grasland in Muiderberg. Ook leent hij sinds 2023 een stuk grond uit aan inwoners om te moestuinieren. Volgens hem wordt in het westen, met veel veehouderij en veengronden, al op een regeneratieve manier geboerd: het land wordt netjes bemest en nauwelijks geploegd. Meer kan wel, zei hij, maar dan moeten de melkprijzen omhoog.
Hans Pronk is melkveehouder in Naarden en werkt in het Goois Natuurreservaat. Zijn familie boert al generaties, teruggaand tot 1600. Gras werkt met zijn wortels als een spons, legde hij uit: het houdt water, sporenelementen en voedingsstoffen vast. Zijn bedrijf werkt zonder kunstmest, met permanent grasland, rust en beweiding. "Wij zijn zuinig op grondwater, op regenwater, op de bodem en op de grutto's".
Een voedselomgeving die tegenwerkt
Doris Florenza, adviseur gezondheidsbevordering GGD Gooi en Vechtstreek, schetste een ongemakkelijk beeld. Volgens haar cijfers komt 61 procent van de energie-inname van volwassenen uit ultrabewerkt voedsel, bij kinderen zelfs 74 procent. Zo'n 80 procent van het supermarktaanbod, van de aanbiedingen en van de reclames is op ongezond eten gericht, en dat eten is bovendien goedkoop. Het is daarom "best moeilijk om in deze tijd gezond te eten". Inmiddels heeft meer dan de helft van de Nederlanders overgewicht.
Moeten supermarkten dan gezond en biologisch eten promoten? Hogenbirk wilde niet moraliseren en vindt verplichten te ver gaan, maar pleitte wel voor meer bewustzijn over wat je koopt en waar het vandaan komt. Hij wees op de Plus aan de Mackaylaan in Naarden, waar de eigenaar, anders dan bij filialen van grote ketens, zelf iets wil doen. Op zijn vraag of ze een schap konden vrijmaken voor lokaal voedsel, antwoordden ze dat ze dat graag doen. Hij ziet een positieve kentering. Beulink voegde toe dat je ook je eigen supermarktmanager er regelmatig naar kunt vragen: “je wordt er misschien wat vervelend van, maar soms bereik je er iets mee”.
Toch is er hoop, aldus Franca Hendriks van Gooise Meren Beweegt: ons lichaam is zelf ook regeneratief. Stoppen met roken, minder alcohol en meer onbewerkt eten loont op elke leeftijd. Haar team richt zich op alle doelgroepen, van peuters tot senioren die werken aan kracht, conditie en balans.
Een tuin met oogstaandeelhouders
Kitty Pieterse van CSA Oogst vol Liefde in Naarden, legde uit hoe lokaal voedsel er in de praktijk uitziet. De gemeenschapstuin werkt volgens de principes van Community Supported Agriculture: oogstaandeelhouders leggen geld in, waarmee een tuinier en zaaigoed worden betaald, en deelnemers werken zelf mee op het land. Het aantal aandeelhouders is dit jaar flink gegroeid. De tuin probeert het aandeel laag te houden, want gezond voedsel moet voor iedereen toegankelijk zijn”.
Raadslid Heineke: doorgaan, maar met keuzes
Gooise Meren heeft sinds vorig jaar een voedseltransitie beleid, met vier thema's: duurzame productie, gezonde en duurzame keuzes, kortere ketens en minder voedselverspilling. Anders dan de energietransitie staat de voedseltransitie nog in de beginfase, vertelde Stam, en dan zijn "concrete kleine stappen" het beste, zoals gemeenschapstuinen waar mensen samen verbouwen en delen.
Raadslid Daan Heineke van PRO Gooise Meren vindt dat de gemeente al veel doet voor natuur en biodiversiteit, met de visie op de voedseltransitie en de activiteiten van Stichting Gerben Struik en Samen Sneller Duurzaam Gooise Meren. "We zijn goed op weg", vond hij. Wel staan de gemeentelijke financiën onder druk, waardoor er keuzes gemaakt moeten worden. PRO GM wil op de ingeslagen weg doorgaan, al kan het tempo wat lager liggen. Met een toverstokje en oneindig veel geld zou hij met boeren die al op weg zijn en meer willen, samen initiatieven nemen.
‘Never waste a good crisis’
Ook aanwezig was Hemko van Wezel, voorzitter van Foodpolicy. Dit is een kennisnetwerk van senior foodprofessionals dat sinds 2009 bestaat en retailers, fabrikanten, cateraars, ngo's en kennisinstituten verbindt. Drie keer per jaar komen ze bijeen om actuele thema's rond maatschappelijk verantwoord ondernemen te bespreken, met als doel de foodsector te verduurzamen. Vanuit die rol, als vertegenwoordiger van grote spelers in de foodsector, wees Van Wezel erop dat voedselbossen kleinschalig zijn en de wereldbevolking niet kunnen voeden. Nu alles duurder wordt, kopen mensen minder biologisch, en zo zitten we vast in het huidige systeem. "We hebben elkaar nodig om grote veranderingen teweeg te brengen", zei hij. "De vraag blijft hoe we die lokale energie verbinden met de kennis en slagkracht van de grote spelers in de voedselketen. Wat is er nodig om op te schalen en te versnellen? En is dit dan dé of één van de routes?"
Stam beaamde dat er geen snelle oplossing is, maar dat het belangrijk blijft om met elkaar in gesprek te blijven en op alle fronten door te gaan. Iemand uit de zaal voegde toe dat we, met het oog op "never waste a good crisis", ook moeten kijken naar onze eigen weerbaarheid en voedselzekerheid dicht bij huis.
Praat mee op donderdag 8 oktober!
Het gesprek over voedsel stopt niet bij de documentaire. Morgen -8 oktober- van 17.30 tot 19.30 uur, wordt in de raadszaal van het gemeentehuis van Gooise Meren een sessie gehouden over hoe we samen zorgen voor goed, eerlijk en toegankelijk voedsel. Lokale bestuurders, initiatiefnemers en andere betrokkenen gaan met elkaar in gesprek over de kansen en over wat er nodig is om verder te komen.
Werk je mee aan het lokale voedselsysteem, of heb je er zelf een idee of initiatief voor? Of wil je gewoon meedenken? Dan nodigen we je van harte uit om erbij te zijn.
